|
Martialis
Spektakel in het Colosseum
bezorgd, vertaald en
toegelicht door Vincent Hunink,
Uitgeverij P., Leuven 2003
tweede druk 2008

ISBN 90-76895-64-3 (40 p.; EUR 12)
tweede druk ISBN 978-90-79433-17-9
Ter gelegenheid van de opening van het
Colosseum te Rome in 80 na Chr. schreef de later beroemde dichter Martialis een bundeltje
gelegenheidsgedichten, het Liber Spectaculorum (Boek van de Spelen).
In deze bundel, waarschijnlijk het vroegste bewaarde werk van Martialis, zien we reeds zijn scherpe pen, maar ook een treffende illustratie
van de typisch Romeinse mentaliteit. Plezier in wrede executies, grappen over
wilde dierengevechten, uitvoerige lof van de keizer, grollen en grappen,
puzzeltjes en variaties op een thema: alles is in deze bundel voorhanden.
De uitgave bevat een Latijnse
tekst en een vertaling in jambische verzen, uiteraard aangevuld met een nawoord.
Een aantal van de vertaalde
verzen wordt al eerder gepubliceerd in: Fik Meijer, Gladiatoren, Athenaeum-Polak
& Van Gennep, Amsterdam 2003.
Over Martialis' bundel schreef
ik een artikel: 'Met Martialis
naar het Colosseum', in: Streven 70, 2003, 579-588. Zie de link naar
Martialis op VincentHunink.nl
---
HERDRUK! Met een paar kleine correcties is de bundel uit 2003 herdrukt in
2008.
FRAGMENTEN
LAUREOLUS
(7)
Zoals
Prometheus vastgeketend aan zijn rots
de vogel met zijn vele borstvlees voedde,
zo
bood Laureolus een Schotse beer zijn buik,
genageld aan een kruis, nu geen decor
maar
levensecht. Zijn lichaam werd een bloedende hoop
flarden: levend, ja, maar mens niet meer.
Zijn
straf was zeer terecht. De booswicht had zijn heer
of oudeheer gekeeld, of schennende handen
uitgestrekt
naar oeroud tempelgoud, of jou,
ons Rome, aan wrede vlammen prijsgegeven!
Zijn
daden stelden alle mythen in de schaduw.
Zo ook zijn straf: een oud verhaal werd waar.

ONDANK
(10)
Een
trouweloze leeuw had - stank voor dank - de tanden
pardoes in de hand van zijn oude baas gezet.
Hij
kreeg de straf die hij verdiende. Nu de zweep
niet hielp, bracht wapenkracht hem op de knie.
Wat
moet het gedrag van mensen dan wel zijn, nu Caesar
beesten minder wild gebiedt te worden?
BIJZONDER
EREBLIJK (17)
Dat
een olifant u, keizer, nederig begroet
terwijl hij net een stier nog schrik aanjoeg,
dat
is, gelooft u mij, geen kunstje op bevel:
ook hij voelt aan dat onze god present is.
VORTRTAG IN MÜNCHEN
Op 22 mei 2003 hield ik een lezing voor de Petronian Society
in München (D) over Martialis' Liber Spectaculorum en andere teksten.
Hieronder enkele foto's van de avond.
Met dank aan Regine Höschele.
RECENSIES
Spektakelgedichten
Martialis,
Spektakel in het Colosseum
door
P a t r i c k D e R y n c k
(De
Morgen, 24 september 2003)
Er
werd in Rome veel meer (goedkoop) theater gespeeld dan dat er (dure)
gladiatorenshows werden gegeven. Maar in de jaren zeventig deed keizer
Vespasianus een politie ke meesterzet. Midden in het paleiselijke Gouden Huis
van zijn voorganger Nero liet hij in Rome het amfitheater optrekken dat we sinds
de Middeleeuwen als 'het Colosseum' kennen. Een imposant reuzenei, een ongeëvenaard
symbool van een nieuwe tijd, een stenen veroordeling van de gehate Nero én een
manier om een geliefd amusementsspektakel, dat bovendien dienstdeed als
propaganda voor de keizer, permanent midden in de Eeuwige Stad te brengen: de
gladiatorenspelen. Vespasianus bekostigde de werken met middelen uit zijn oorlog
tegen de joden en liet het amfitheater vermoedelijk door joodse krijgsgevangenen
optrekken. Bouwtijd: tien jaar. In 80 werd de kolos ingehuldigd. De
openingsfeesten duurden honderd dagen.
De Spaans-Romeinse dichter Martialis,
die vooral als vuilspuiter bekendstaat, speelde in dat jaar 80 stads- en
staatsdichter en maakte bij de gigantische openingsspelen een bundel waarin hij
zich van een andere kant laat zien: als hielenlikker van keizer Titus, de zoon
van Vespasianus. Er resten nog zo'n dertig gedichtjes van dat boek over het
spektakel in "het nieuwe wereldwonder", waarmee Martialis zich in de
gunst van de imperator vleide. Onder meer dankzij z'n boekje weten we dat
gladiatoren soms verplicht werden mythologische figuren na te
bootsen in hun gevecht op leven en dood,
zoals ene Laureolus die als Prometheus aan een rots werd vastgeketend en door
een Schotse beer verscheurd: "Zijn lichaam werd een bloedende hoop -
flarden: levend, ja, maar mens niet meer". Martialis, die ook het meest
huiveringwekkende droog en geamuseerd beschrijft, concentreert zich in zijn poëtische
vignetten, retorische variaties op een thema, vooral op de gevechten tussen
mensen en dieren, het klassieke ochtendspektakel van een dagje Colosseum. Hij
evoceert ook de 'zeegevechten', een onderdeel van de honderddagenpremière.
Vincent
Hunink vertaalde en schreef een gebald nawoord voor dit tweetalige boekje dat,
zoals gewoonlijk, mooi verzorgd werd uitgegeven door het Leuvense P.
===
De
onverbiddelijke 5 Romeinse meesters
in satire
(Ovidius, Horatius, Martialis, Juvenalis, Apuleius)
door:
A n n
e m i e S m e k e n s
in:
De Tijd (...)
Ook
dit juweeltje van Uitgeverij P is tweetalig! Het betreft hier zonder twijfel het
meest atypische werk van de satiricus Martialis. De man van de azijnscherpe en
trefzekere puntdichten schreef ook een reeks feestdichten voor de opening van
het Colosseum onder keizer Titus. Het werd in de eerste plaats een ode aan de
keizer. Hopend op een roemvolle carrière, wou Martialis bij hem in de gratie
vallen. Tegelijk is het ook een lofiang op de gladiatorengevechten en de
Romeinse spelen. Een tafereel waarbij bijvoorbeeld een vrouw, zoals de mythische
Pasiphae, door een stier in de arena verkracht wordt, is er geen uitzondering.
Het gemak waarmee dat laconiek beschreven wordt, maakt de gebeurtenis nog meer
huiveringwekkend.
===
LINKS
Info
over de vertaling bij de uitgever
site
van de uitgever
Alles over het Colosseum
latest changes
here: 19-12-2011 14:58
|