|
|
Is het moeilijk om Arabisch te leren? Is het Arabisch een moeilijke taal? Het antwoord daarop is niet makkelijk te geven, en het volgende antwoord is weliswaar erg algemeen, maar daarom niet minder waar: Het Arabisch is niet moeilijker dan andere talen, maar het Arabisch heeft wel een paar kenmerken die het leren ervan er niet gemakkelijker op maken. Ik kom daar later op terug. Veel belangrijker bij het leren van een vreemde taal is de 'afstand' tussen de te leren taal en de moedertaal van de leerder. Als die twee talen sterk op elkaar lijken is het leren van de ander niet zo moeilijk. Voor ons Nederlanders is het leren van Duits niet zo moeilijk, zeker niet als je jezelf ten doel stelt het te begrijpen en je verstaanbaar te maken, zonder je al te veel te storen aan de grammatica. En dat geldt ook voor Duitsers die Nederlands willen leren natuurlijk. De afstand tussen bijvoorbeeld Nederlands en Frans is dan al weer wat groter, en dus het leren van die taal ook. En zo staat het Arabisch als Semitische taal nog weer een flink stuk verder van het Nederlands af. En dus is het leren ervan lastiger. Vooral omdat je totaal geen overeenkomsten ziet tussen de woorden. Waar we nog iets van overeenkomst zien tussen het Nederlandse 'groot' en de equivalenten in andere talen als 'grand', 'grande', great', is die relatie niet te ontdekken bij het Arabische 'kabir'. En dus zou het voor Arabieren ook moeilijker moeten zijn om Nederlands te leren, dan om een verwante taal te leren. Nu zijn er niet zoveel levende talen verwant aan het Arabisch, maar dat geldt wel voor het Hebreeuws. Dat zou voor een Arabier betrekkelijk gemakkelijk te leren moeten zijn, alleen gebeurt het niet veel, grotendeels om politieke redenen. Dan zijn er nog de kenmerken van het Arabisch die het leren van de taal op zijn zachtst gezegd niet eenvoudiger maken:
In de Arabische wereld bestaat een verschijnsel dat diglossie wordt genoemd. Dat betekent dat er twee varianten van de taal naast elkaar bestaan, een 'hoge' variant voor officiële gelegenheden (het Hoog Arabisch), en een 'lage' variant als spreektaal voor de dagelijkse omgang (het Laag Arabisch). In de Arabische wereld noemen we de 'hoge' variant het Modern Standaard Arabisch (MSA), en de 'lage' het dialect (in het Arabisch 'amiya, darizja of lahzja genoemd). Dat zijn weliswaar allebei varianten van het Arabisch, maar het zijn toch aparte talen. Dat betekent dat een Arabisch kind thuis van zijn ouders het lokale dialect leert als omgangstaal, en dat het kind vanaf de eerste dag dat het naar school gaat, zich moet gaan toeleggen op het leren van het MSA. Het grote voordeel van het MSA is dat het in vrijwel de gehele Arabische wereld (van Marokko tot Irak) identiek is. Dus iemand uit Marokko kan ook in Soedan de krant pakken en die lezen, of de radio aanzetten en naar het nieuws luisteren. De dialecten daarentegen zijn heel erg voor 'lokaal gebruik'. Maar er zijn wel sommige dialecten die algemener 'bruikbaar' zijn. Zo wordt het dialect van Egypte, of beter nog van Cairo, in de gehele Arabische wereld verstaan omdat er veel Egyptische soapseries en films zijn die in de andere landen ook worden bekeken. Maar een Marokkaan die alleen zijn eigen Marokkaans Arabisch dialect spreekt heeft toch een probleem als hij zich in bijvoorbeeld Damascus verstaanbaar wil maken. Wat is nu de consequentie hiervan voor het leren van Arabisch? Als je zowel met de mensen wilt kunnen praten als de krant wilt kunnen lezen, dan moet je dus twee varianten van het Arabisch leren, zowel een dialect als het MSA. Maar welk dialect? Dat hangt weer af van het land waar je heen wilt gaan. Om in Marokko met de 'gewone mensen' te kunnen praten moet je dus het Marokkaans Arabisch leren, en voor Jemen moet je Jemenitisch Arabisch dialect leren. Het tweede kenmerk van het Arabisch is het ontbreken van klinkers in geschreven Arabisch. Dit geldt voor vrijwel alles wat in het Arabisch wordt geschreven. Het geldt alleen niet voor de Koran, voor leerboeken Arabisch, sommige gedichten en woordenboeken. Verder is vrijwel alles geschreven zonder klinkers. Dat maakt het soms lastig om geschreven tekst te begrijpen. Uiteraard hebben we het hier over geschreven MSA. De dialecten worden vrijwel niet geschreven. Het ontbreken van de klinkers maakt dat je bij het lezen heel goed op de context moet letten om te weten wat er staat. Als je de drie medeklinkers K, T en B ziet staan dan kan dat betekenen 'hij schreef' (KaTaBa), 'het werd geschreven' (KuTiBa), of 'boeken' (KuTuB). De context moet dan duidelijkheid geven over wat het moet zijn. Dit verschijnsel is lastig bij het lezen van teksten: pakweg 30% van de informatie die je eigenlijk nodig hebt ontbreekt gewoon. En dan gaat het niet alleen over de klinkers die bepalen hoe je een woord moet uitspreken, maar ook om de naamvalsuitgangen, die aangeven of een woord onderwerp is of lijdend voorwerp. Helaas is het niet anders, en moet iemand die Arabisch leest eraan wennen dat (korte) klinkers niet geschreven worden. Heel soms staat er één klinker, om mogelijke verwarring uit te sluiten. Na een poosje weet je niet anders, en is het lezen van tekst met klinkers juist lastig, want de klinkers worden met kleine streepjes, kommaatjes en rondjes boven en onder de medeklinkers geplaatst. Als je ze bewust moet gaan lezen is dat juist lastig en gaat je leestempo alleen maar omlaag. Nu de vraag: "Is het moeilijk om Arabisch te leren?" Elke taal is te leren natuurlijk. Maar hoeveel moeite kost het? Dat hangt feitelijk af van een paar factoren:
Aanleg voor talen Het is duidelijk dat iemand met een talenknobbel ook het Arabisch makkelijk zal leren. En er zijn helaas ook mensen met heel weinig taalgevoel. Die zullen juist grote moeite hebben om het Arabisch onder de knie te krijgen (net als elke andere taal). Maar verreweg de meeste mensen zitten tussen die twee uitersten in, en die kunnen elke taal leren, als ze maar bereid zijn zich ervoor in te zetten. Hier geldt natuurlijk wat ik al eerder heb geschreven: omdat het Nederlands en het Arabisch nogal ver van elkaar af liggen is het niet eenvoudig om Arabisch te leren. Heel simpel: hoe groter je talenknobbel, hoe makkelijker je Arabisch kunt leren (uiteraard). Ervaring met het leren van andere talen Als je al Engels en/of Frans en/of Duits hebt geleerd, en misschien zelfs al andere talen die nog iets verder van het Nederlands afstaan, dan heb je zeker een voordeel bij het leren van Arabisch. Je bent gewend om woordjes te leren en te onthouden, je bent gewend over de grammatica na te denken en regels te leren en toe te passen. Met name voor het leren van Modern Standaard Arabisch (of evt. Klassiek Arabisch) is het een voordeel als je Grieks en/of Latijn op school hebt gedaan. Net als het MSA zijn dat ook min of meer dode talen, ze worden meestal op een nogal grammaticale manier onderwezen. Dat neemt niet weg dat het MSA ook juist op een heel 'moderne' manier onderwezen kan worden, in plaats van de traditionele methode. Kortom: als je al meerdere vreemde talen hebt geleerd zal het Arabisch niet zo'n gigantische hobbel voor je vormen. Welke variant van het Arabisch wil je leren? Zoals ik hierboven al heb beschreven bestaan er in alle Arabische landen twee varianten van het Arabisch naast elkaar, het lokale dialect (de spreektaal) en het MSA (de officiële taal). Dit verschijnsel heet diglossie. Feit is dat het leren van het MSA moeilijker is dan het leren van een dialect. De grammatica van het MSA is gecompliceerder, de woordenschat is veel uitgebreider, en het gaat meestal over meer abstracte zaken. Je kunt wel boodschappen gaan doen en daarbij alleen maar MSA spreken, maar je moet dan wel hopen dat de winkeliers je zullen begrijpen natuurlijk. Ze zullen in elk geval wel vreemd opkijken. Anderzijds wordt het zeer gewaardeerd als een buitenlander zijn best heeft gedaan om (een beetje) Arabisch te leren. De vraag is dus vooral: waarvoor wil je je kennis van het Arabisch gebruiken? Wil je boodschappen doen en/of met de mensen op straat kunnen praten? Dan moet je een dialect leren, maar dan moet je dus weten welk dialect. Ga je naar een specifiek land toe, dan kun je je toeleggen op het dialect van dat land. Maar wil je het hier in Nederland gebruiken, dan is het niet zo duidelijk. Je kunt dan op grond van cijfers een bepaalde beslissing nemen. De meeste Arabischtaligen in Nederland zijn Marokkanen, dus dan zou je het beste Marokkaans Arabisch dialect kunnen leren. Maar daarvoor geldt wel dat het nogal geïsoleerd is, er zijn (behoudens Algerijnen) nauwelijks andere Arabieren die het Marokkaans Arabisch verstaan. Wil je Arabisch leren omdat je juist kranten en/of boeken wilt lezen, dan heb je eigenlijk niets aan kennis van een dialect, dan moet je MSA leren. Het grote voordeel van MSA is dat het vrijwel universeel is voor de gehele Arabische wereld (meer dan 20 landen). Overigens geldt altijd dat als je een variant al hebt geleerd, het niet zo veel inspanning zal kosten de andere ook te leren. Zoals ik al schreef, is het leren van MSA moeilijker, en kost dus meer tijd. Aannemend dat je niet met een enorme talenknobbel gezegend bent moet je er toch op rekenen minstens een jaar lang full time (of twee jaar half time) met het Arabisch bezig te zijn om er echt iets mee te kunnen. Na die tijd kun je (met een woordenboek) de krant gaan lezen, of literatuur. En je kunt eens gaan proberen naar de radio te luisteren of naar de TV te kijken om een nieuwsuitzending te verstaan. Een dialect kun je wel leren in pakweg 200‑300 uur, gesteld dat je een goede cursus of lesmethode of docent weet te vinden. Na die tijd moet je in staat zijn een eenvoudig gesprek te voeren in het dialect. Samenvattend: Zorg dat je duidelijk weet waarvoor je het Arabisch wilt gaan gebruiken, zodat je de juiste variant van het Arabisch kiest. welke vaardigheid (vaardigheden) wil je leren (luisteren, spreken, lezen, schrijven) Het is een gegeven dat het aanleren van de zogenaamde receptieve vaardigheden lezen en luisteren (vroeger ook wel passieve taalvaardigheid genoemd) minder tijd kost dan het leren van de productieve vaardigheden schrijven en spreken (vroeger actieve taalvaardigheid genoemd). Dus als je vooral wilt kunnen lezen, dan hoef je bijvoorbeeld de regels van de grammatica niet zo nauwkeurig te leren toepassen als wanneer je in het Arabisch wilt kunnen schrijven. Daar valt dus ook tijdwinst te behalen. Als je weet wat je er precies mee wilt doen kun je gericht op zoek naar een cursus. Vanwege de reeds genoemde diglossie is spreekvaardigheid in het MSA niet zo relevant, tenzij je bijvoorbeeld politieke discussies wilt kunnen voeren. En als het niet je bedoeling is om brieven of artikelen te gaan schrijven in het Arabisch, dan kun je ook de schrijfvaardigheid laten vallen, en dus je tijd weer aan iets anders besteden. In het kort: Afhankelijk van wat je met het Arabisch wilt doen kun je eventueel het spreken of schrijven laten zitten, dan heb je meer tijd voor luisteren en lezen. welk niveau wil je bereiken? Uiteraard is het niveau dat je bereikt afhankelijk van de tijd die je erin steekt, dat is nogal een open deur. Maar duidelijk is dat als je alles wilt, dus bijvoorbeeld een gesprek kunnen voeren in dialect en lezen en schrijven in MSA en het nieuws op radio of TV kunnen verstaan, dat je dan zelfs full time een aantal jaren bezig zult zijn. En dat kan eigenlijk alleen maar via een complete studie aan bijvoorbeeld een universiteit. Alleen moet je bedenken dat een universitaire studie niet alleen de taal omvat, maar eigenlijk voor meer dan de helft ook cultuur en wetenschappelijke vaardigheden. En juist daardoor is het taalniveau van een net afgestudeerde arabist (zo heet iemand die Arabisch heeft gestudeerd) vaak niet eens zo hoog als we graag zouden willen. Zie hiervoor verderop de paragraaf over Arabisch leren in Nederland. hoeveel tijd wil of kun je erin steken? Het is logisch, hoe meer tijd je erin steekt, hoe beter je het Arabisch zult leren. Hierboven heb ik al wat aantallen uren genoemd: 200‑300 uur om een dialect te leren spreken, minstens één jaar full time om zoveel MSA te leren dat je er iets mee kunt. Arabisch leren in Nederland Arabisch leren in Nederland kan op verschillende manieren en op verschillende niveaus. Je kunt aan een universiteit Arabisch gaan studeren, of een Hbo‑opleiding. In beide gevallen geldt dan dat je er full time mee bezig bent gedurende minstens 4 jaar. Die mogelijkheid heeft niet iedereen. Ofwel omdat je die tijd niet hebt, of omdat je niet de vereiste vooropleiding hebt (VWO voor universiteit, HAVO voor HBO). Vaak is het wel mogelijk om bepaalde onderdelen uit het programma bij een universiteit of Hbo‑instelling te volgen via zogenaamd aanschuifonderwijs. Je neemt (tegen betaling) deel aan een of enkele cursussen die je zelf kiest, en die door de studierichting ook worden aangeboden als aanschuifonderwijs. Zo is het mogelijk om bijvoorbeeld een beginnerscursus Arabisch te volgen aan een universiteit. Het studieprogramma van de opleidingen Arabisch in Nederland bevat niet alleen taalvaardigheid. Ook andere vakken worden gegeven. Dat zijn bij vrijwel alle opleidingen in Nederland de vakken Islam (of Godsdienst o.i.d.), Taalkunde, Letterkunde (literatuur), Geschiedenis. Feitelijk moet je het leren van het Arabisch bij die studierichtingen als volgt zien: je kennis van het Arabisch is het instrument om de islam, de taal‑ of letterkunde of de geschiedenis van het Midden‑Oosten te kunnen bestuderen. In het begin is de taalvaardigheid Arabisch het doel, maar later dus het middel om de andere vakken mee te kunnen bestuderen. Uiteraard blijft je kennis van het Arabisch vooruitgaan als je teksten over de islam aan het lezen bent (in het Arabisch), of als je romans leest in het Arabisch. Je krijgt een betere indruk van de inhoud van al die vakken als je eens kijkt op de website van TCMO (www.ru.nl/arabisch). Kijk bij 'Onderwijs', en daar kun je de invulling van de verschillende vakken bekijken. Verder kunnen studenten verschillende keuzes maken bij de invulling van hun programma. Het is daardoor onmogelijk om te zeggen wat het eindniveau is als je afstudeert. Een van de variabelen is bijvoorbeeld of je wel of niet voor een aantal maanden naar een Arabisch land gaat tijdens je studie. Het zal duidelijk zijn dat dat een flinke impuls voor je beheersing van het Arabisch kan betekenen. Maar het is (in Nijmegen) niet verplicht. En verder zijn er nog andere keuzes, zo kun je in Nijmegen 3 minoren (pakketten van vakken) van 20 studiepunten zelf kiezen (totaal is dat 60 studiepunten, dat is één jaar). Als je ervoor kiest om die alle drie buiten de eigen studierichting te volgen, heb je in de drie jaar van de bachelorfase een vol jaar minder aan Arabisch gedaan dan een student die juist alle minoren wel met Arabisch vult. Dat is de reden dat je niet kunt zeggen dat alle studenten hetzelfde niveau behalen. Universitaire opleidingen Arabisch Er zijn in Nederland 5 universiteiten waar je Arabisch kunt studeren: En aan de Universiteit van Tilburg bestaat een studierichting 'Meertaligheid in de Multiculturele Samenleving' waarbij ook enkele cursussen Arabisch worden gegeven. Via de links kun je kijken op de websites van die afdelingen.
Er zijn uiteraard verschillen, maar er zijn ook overeenkomsten tussen de opleidingen. Ik noem hier enkele verschillen. Typisch voor Nijmegen is het bestaan van het profiel Midden‑Oosten , waarbij je een combinatie kunt maken van kennis van het Arabisch en een sociaal‑wetenschappelijke invalshoek (antropologie, sociologie, politicologie). En binnen profielen Taal en Islam wordt veel aandacht besteed aan actieve beheersing van het Arabisch. Studenten Arabisch kiezen ook een dialect (spreektaal), waarbij zij kunnen kiezen uit Marokkaans of Egyptisch Arabisch. Dat dialect wordt al in de tweede helft van het eerste jaar gestart. In Utrecht is er naast het Arabisch veel aandacht voor de talen van Centraal Azië. Aan de universiteit van Amsterdam is de studierichting Arabisch uniek in het feit dat men in het eerste jaar de 'natuurlijke' Arabische volgorde kopieert door de beginnende studenten eerst Egyptisch dialect te laten leren, om pas daarna aan het MSA te beginnen. De letterenfaculteit van Leiden heeft veel niet‑westerse talen als studierichting. Bij de afdeling Arabisch kun je ook Berbers leren en bestuderen. De opleiding Arabisch in Groningen is een opleiding Semitische Talen, en de studenten bestuderen daarom naast het Arabisch nog een Semitische taal zoals bijv. het Hebreeuws. Zoals hierboven al aangegeven is de opleiding in Tilburg niet een volledige opleiding Arabisch, maar worden er enkele cursussen Arabisch gegeven als taal van minderheden die in Nederland leven en wonen. Naast (Standaard) Arabisch wordt er ook Marokkaans Arabisch en Berbers gegeven. HBO Er zijn in Nederland 2 Hbo‑instellingen waar iets met Arabisch wordt gedaan. Aan de Hogeschool Zuyd in Maastricht wordt een opleiding 'Oriëntaalse Talen en Culturen' aangeboden. Dit was voorheen een tolk‑ en vertalersopleiding, maar dat is een aantal jaren geleden veranderd. Het is nu een opleiding die voorbereidt op een praktijk als communicatiedeskundige voor bijvoorbeeld bedrijven die relaties met het Midden‑Oosten willen aanknopen. De Educatieve Faculteit Amsterdam (een samenwerkingsverband van de Hogeschool van Amsterdam en de hogeschool Inholland) biedt een tweedegraads lerarenopleiding Arabisch in deeltijd aan. Daarvoor moet je wel al Arabisch beheersen. In de praktijk komt dat erop neer dat deze opleiding vooral wordt gevolgd door studenten die het Arabisch thuis al hebben meegekregen. Afgestudeerde arabisten en zij die de tweedegraads bevoegdheid al hebben behaald, kunnen ook een eerstegraads onderwijsbevoegdheid halen (zodat je Arabisch mag geven in de hoogste klassen van het voortgezet onderwijs). Hiervoor wordt in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam een opleiding aangeboden. Via dat traject kan een niet‑Arabier het dus ook schoppen tot leraar Arabisch in het voortgezet onderwijs. Helaas is echter het aantal scholen waar Arabisch gegeven wordt nogal klein. Beroepsperspectieven Wat zijn de beroepsperspectieven voor afgestudeerde arabisten? Dat is een moeilijk te beantwoorden vraag. Arabisten vind je eigenlijk overal, en niet alleen in het Midden‑Oosten. Je vindt ze bij de overheid, bijv. bij Buitenlandse Zaken, maar ook bij de AIVD. En in andere beleidsfuncties. Vaak komt men in een leidinggevende of beleidsondersteunende baan van 'academisch niveau' terecht, waarbij de kennis van het Arabisch of de islam niet echt nodig is. Een klein deel van de afgestudeerden gaat na het afstuderen wetenschappelijk onderzoek doen aan een universiteit, als onderzoeker in opleiding. Er is helaas maar een beperkt aantal plaatsen voor die onderzoekers beschikbaar, en na afronding van het onderzoek (met een proefschrift en een promotie tot 'doctor') is het vaak heel moeilijk om de wetenschappelijke carrière voort te zetten bij een universiteit. Arabisch in het Voortgezet Onderwijs In het Nederlandse voortgezet onderwijs kan Arabisch worden gekozen in vrijwel alle onderwijstypes. In de praktijk gebeurt het niet zo veel. Er zijn wel scholen, zowel op VMBO‑ als op HAVO‑ en VWO‑niveau waar Arabisch wordt gegeven. Er zijn ook centrale eindexamens voor GL/TL van het vmbo en voor havo en vwo. Vanaf 2006 zullen er ook centrale examens zijn voor BB en KB in het vmbo. Arabisch in het Basisonderwijs In het basisonderwijs is het onderwijs in het Arabisch in het kader van het 'Onderwijs in Allochtone Levende Talen' (OALT) met ingang van het schooljaar 2004‑2005 afgeschaft door de overheid. Voor kinderen van Arabische (Marokkaanse) afkomst is het daardoor niet langer mogelijk in het basisonderwijs enkele uren Arabisch te volgen. Arabisch aan Volksuniversiteiten Aan de volksuniversiteiten worden cursussen gegeven voor 'liefhebbers'. Cursussen van bijvoorbeeld 2 uur in de week, gegeven in de avonduren, waarin je de beginselen van het Arabisch kunt leren. In alle grote steden zijn Volksuniversiteiten. Je kunt op de dichtstbijzijnde Volksuniversiteit informeren of er bij hen Arabisch wordt gegeven. Sommige Volksuniversiteiten geven ook cursussen in één of meer Arabische dialecten (bijvoorbeeld Marokkaans en/of Egyptisch). Op de site www.volksuniversiteit.nl kun je Arabisch intypen en dan zie je vanzelf waar Arabisch wordt aangeboden. Wil je het Arabisch leren beheersen op een niveau dat je er echt iets mee kunt, dan heb je waarschijnlijk meerdere cursussen nodig, want het gaat niet zo snel als je maar een les per week krijgt.
Andere initiatieven Verder zijn er nog verschillende verenigingen en organisaties die lessen Arabisch geven voor belangstellenden. Hiervoor geldt hetzelfde als voor de cursussen bij de Volksuniversiteit: het tempo ligt niet zo hoog.
overige links: www.digischool.nl/ar/community/
|
|
reacties naar/reactions to: j.hoogland@let.ru.nl |