Tolk/Vertaler worden
Omhoog

 

Hoe word je tolk of vertaler Arabisch in Nederland?

 

 

Tolk Arabisch
Allereerst wil ik hier stellen dat de term 'tolk Arabisch' niet nauwkeurig is. Ik bedoel dat iemand tolk Marokkaans Arabisch is (of evt. Noord-Afrikaans Arabisch, of bijvoorbeeld tolk Egyptisch Arabisch. Maar hierover heb ik een apart stuk geschreven dat elders op mijn site te lezen is. Voor het gemak spreek ik toch maar over tolken Arabisch in de rest van dit artikel.
Er zijn reeds flink wat tolken Arabisch in Nederland. Zij zijn werkzaam bij Tolk- en Vertaalcentrum Nederland (TVCN), of voor de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), of voor rechtbanken. De eerste vraag zou daarom eigenlijk moeten zijn: is er nog behoefte aan nieuwe tolken Arabisch in Nederland?
Het is om verschillende redenen niet zo eenvoudig die vraag te beantwoorden. Maar ik durf te stellen dat er geen grote behoefte is aan nieuwe tolken. Echter, voor een goede tolk is er altijd emplooi te vinden. Een goede tolk zou ik dan willen omschrijven als een goed opgeleide tolk, niet een self made persoon die twee talen beheerst en denkt "ik kan wel tolk worden".
Maar daar zit dan gelijk een probleem, want hoe word je een goed opgeleide tolk Arabisch in Nederland?

Dat is eigenlijk niet te doen. Er is geen tolkenopleiding in Nederland waar je het vak van tolk Arabisch vanaf de basis kunt leren.
Voorheen bestond er een opleiding tolk/vertaler Arabisch aan de Hogeschool van Maastricht. Echter, in feite was dit voornamelijk een vertalersopleiding, en uitsluitend voor arabofone studenten was het mogelijk ook aan tolken te doen. Maar die opleiding bestaat niet meer, de opleiding is omgevormd tot een opleiding die voorbereidt op een praktijk als communicatiedeskundige voor bijvoorbeeld bedrijven die relaties met het Midden-Oosten willen aanknopen.

Er is wel een specialisatieopleiding voor gerechtstolken. Deze opleiding wordt verzorgd door de Stichting Instituut voor Gerechtstolken en -vertalers. Aangezien ik zelf bij deze opleiding betrokken ben als oprichter en docent kan ik hierover uit eigen ervaring vertellen.
Er worden cursussen aangeboden voor gerechtstolken Marokkaans Arabisch en Midden-Oosten Arabisch. Om tot die cursus te worden toegelaten moet je als cursist al ervaring hebben als tolk, dus je moet al werken of gewerkt hebben als tolk. En die kennis en ervaring worden getest in een toelatingstoets.
Via deze cursus kun je je dan specialiseren tot gerechtstolk, d.w.z. tot tolk die voor de rechtbank of voor bijv. de politie kan tolken. Het is een pittige cursus die een aantal vakken omvat: rechtskennis en terminologie Arabisch strafrecht, rechtskennis en terminologie Nederlands strafrecht, tolktechniek, tolktraining. Het examen bestaat uit een theoretisch schriftelijk deel en een mondeling deel waarbij de cursist als tolk moet optreden tijdens een nagespeelde rechtszitting, waarbij een echte rechter de zitting leidt.

Bij ITV Hogeschool voor Tolken en Vertalen worden geen cursussen voor tolken of vertalers Arabisch aangeboden.
Het enige dat hier bruikbaar zou kunnen zijn voor iemand die tolk wil worden is de cursus Nederlands voor Vergevorderde Anderstaligen.

Aan de Lessius Hogeschool in Antwerpen kun je wel Arabisch studeren als tweede taal in de bachelor vertalersopleiding, maar er is geen component (mondeling) tolken in die opleiding.

Tolken die werkzaam zijn in de praktijk en daarbij o.a. werken voor justitie (IND, rechtbanken, politie etc.) worden geconfronteerd met het zogenaamde Kwaliteitstraject van het ministerie van Justitie. Essentie van dat traject is dat tolken middels een diploma of een praktijktoets moeten aantonen dat zij over de vereiste kennis beschikken teneinde in de toekomst verzekerd te blijven van werk van justitie.
Er is voor tolken Arabisch slechts één diploma dat daarvoor erkend wordt, het diploma van de reeds genoemde SIGV-opleiding voor gerechtstolken. Dat betekent dat alle tolken die niet over dat diploma beschikken de praktijktoets moeten afleggen.
Naar verwachting zal in de tweede helft van 2005 een nieuwe wet in werking treden, waardoor justitie alleen nog tolken mag inzetten die aan die eis voldoen. Tot die tijd krijgen tolken die aantoonbaar over minimaal 5 jaar ervaring beschikken nog dispensatie.

Praktijktoets
De praktijktoets wordt afgenomen door Het Kernteam. Voor tolken komt dat neer op eerst een kennistoets over Nederland en het land/gebied van de vreemde taal (Maghreb of Mashreq) en daarna de praktijktoets waarbij de tolk allereerst een geschreven tekst mondeling van het Nederlands naar het Arabisch moet vertalen, en vervolgens andersom een tekst van het Arabisch naar het Nederlands, om vervolgens in een rollenspel van zo'n 20-30 minuten als tolk te moeten optreden.
Op de website van het Kernteam is meer informatie te vinden over de toetsing. Op die site is ook informatie te vinden over aanvullende cursussen voor die tolken die bepaalde vaardigheden willen verbeteren voordat ze aan de toets deelnemen.
Overigens is de toekomst van het Kernteam na 2005 nog onduidelijk. Hierover zal in de loop van 2005 vermoedelijk meer duidelijkheid komen.

Veel tolken Arabisch zijn in dienst (vast of free lance) van Tolk- en Vertaalcentrum Nederland (TVCN). In het kader van de deskundigheidsbevordering zijn door TVCN in de loop der jaren diverse trajecten georganiseerd voor aangesloten tolken.
Het is echter de bedoeling van de overheid om m.i.v. 2005 de subsidiëring van TVCN te stoppen, zodat op het moment van schrijven van dit overzicht onduidelijk is wat er met TVCN gaat gebeuren na 2004.



Vertaler Arabisch
Voor opleidingen voor vertalers Arabisch is het beeld bijna gelijk aan dat voor tolken. Nergens in Nederland is een vertalersopleiding die ook Arabisch aanbiedt.
Het onderstaande stuk is dus vooral een opsomming van opleidingen waar voorheen iets bestond, of waar in theorie Arabisch aangeboden zou kunnen worden.

Aan de Radboud Universiteit te Nijmegen bestond tot voor kort de zogenaamde Vertaalvariant, een specialisatierichting binnen de studie Arabisch. Deze specialisatie wordt echter niet langer aangeboden.

Aan de Hogeschool van Maastricht bestond voorheen een tolk- en vertalersopleiding, maar dat is een aantal jaren geleden veranderd. Het is nu een opleiding die voorbereidt op een praktijk als communicatiedeskundige voor bijvoorbeeld bedrijven die relaties met het Midden-Oosten willen aanknopen.

Bij ITV Hogeschool voor Tolken en Vertalen worden geen cursussen voor tolken of vertalers Arabisch aangeboden.
Het enige dat hier bruikbaar zou kunnen zijn voor iemand die tolk wil worden is de cursus Nederlands voor Vergevorderde Anderstaligen of de module 'Vertaalkunde en Terminologie', waarvoor men zich via het Kernteam (zie verderop) kan inschrijven.

Aan de Universiteit van Utrecht wordt een mastersopleiding Vertalen aangeboden, maar alleen in de talen Engels, Frans, Duits, Spaans en Italiaans. Dus ook hier geen Arabisch.

De Stichting Instituut voor Gerechtstolken en -vertalers (SIGV) biedt ook specialisatiecursussen 'juridisch vertalen' aan, maar vooralsnog niet in het Arabisch.

Een opleiding in het Nederlandstalige gebied voor vertalers is er in Antwerpen. Daar kun je aan de Lessius Hogeschool Arabisch studeren als tweede taal in de bachelor vertalersopleiding. Echter, het feit dat Arabisch alleen als tweede taal wordt aangeboden naast Engels of Frans geeft tegelijkertijd de beperkingen aan: de beheersing van het Arabisch van deze Antwerpse student zal ver achterblijven bij zijn beheersing van het Engels of het Frans (dat de student al op een zeker niveau beheerste toen hij aan de opleiding begon).

Vertalers die werkzaam zijn in de praktijk en daarbij o.a. werken voor justitie (IND, rechtbanken, politie etc.) worden geconfronteerd met het zogenaamde Kwaliteitstraject van het ministerie van Justitie. Essentie van dat traject is dat vertalers middels een diploma of een praktijktoets moeten aantonen dat zij over de vereiste kennis beschikken teneinde in de toekomst verzekerd te blijven van werk van justitie.
Er is voor vertalers Arabisch geen enkel diploma dat daarvoor erkend wordt. Dat betekent dat alle vertalers de praktijktoets moeten afleggen.
Naar verwachting zal in de tweede helft van 2005 een nieuwe wet in werking treden, waardoor justitie alleen nog tolken en vertalers mag inzetten die aan die eis voldoen. Tot die tijd krijgen vertalers die aantoonbaar over minimaal 5 jaar ervaring beschikken nog dispensatie.
 

Praktijktoets
De praktijktoets wordt afgenomen door Het Kernteam . Voor vertalers komt dat neer op eerst een kennistoets over Nederland en het land/gebied van de vreemde taal (Maghreb of Mashreq) en daarna de praktijktoets waarbij de vertalers twee teksten van het Nederlands naar het Arabisch moet vertalen en omgekeerd twee teksten uit het Arabisch in het Nederlands.
Op de website van het Kernteam is meer informatie te vinden over de toetsing. Op die site is ook informatie te vinden over aanvullende cursussen voor die tolken die bepaalde vaardigheden willen verbeteren voordat ze aan de toets deelnemen.
Overigens is de toekomst van het Kernteam na 2005 nog onduidelijk. Hierover zal in de loop van 2005 vermoedelijk meer duidelijkheid komen.

Beëdiging als vertaler
Een vertaler die wil worden beëdigd als vertaler, dient daartoe een verzoek in bij de arrondissementsrechtbank van het arrondissement waarin zijn woonplaats valt. In principe moet iemand een vertalersdiploma hebben of een diploma dat een onderwijsbevoegdheid in de desbetreffende taal geeft. Voor het Arabisch is dat vrijwel niet mogelijk, en zal de rechtbank in veel gevallen de kandidaat aanraden een vertaaltoets af te leggen bij een universiteit. De verklaring die wordt verstrekt bij een voldoende resultaat wordt dan door de rechtbank geaccepteerd om tot beëdiging van de vertaler over te gaan.
Bij TCMO in Nijmegen nemen wij met enige regelmaat (ongeveer 4 keer per jaar) zo'n toets af. Op een andere pagina vindt u nadere informatie over deze toets.
In de tweede helft van 2005 zal deze situatie gaan veranderen omdat er een nieuwe wet in werking zal treden. Wat de gevolgen hiervan zullen zijn is op dit moment (januari 2005) nog niet te zeggen.

Conclusie
Nergens is er in Nederland, of in Vlaanderen, een opleiding waar je het vak van tolk Arabisch vanaf de basis kunt leren. Iemand moet het in de praktijk leren met alle risico's van dien.
Voor de aspirant vertaler Arabisch is het beeld een heel klein beetje minder somber, daarvoor kan de student in Antwerpen terecht, overigens met de beperkingen die ik hierboven heb beschreven.
Al met al kunnen we stellen dat dit een volstrekt onwenselijke situatie is. Eenieder die ideeën heeft om hier iets aan te doen wil ik oproepen mij te mailen via j.hoogland@let.ru.nl.